Kurucu ortaklık sözleşmesi, ortakların şirkete ne getireceğini, kararları nasıl alacağını ve biri ayrılırsa ne olacağını yazılı biçimde netleştirir. Şirket kurulmadan önce bu başlıkları konuşmak, ilerideki anlaşmazlıkları tamamen önlemese de beklentilerin farklılaşmasını ve kritik kararların belirsiz kalmasını azaltır.
Belgeyi imzalanacak bir şablon gibi değil, ortakların birlikte yanıtlaması gereken soruların kaydı olarak düşünün. Ardından şirketin türüne ve kuruluş belgelerine uygunluğunu bir hukuk uzmanıyla değerlendirin; ortaklar arasındaki her düzenlemenin şirket kayıtlarında kendiliğinden geçerli olacağını varsaymayın.
Kurucu ortaklık sözleşmesi hangi soruları yanıtlamalı?
İyi bir anlaşma sadece ortaklık oranlarını sıralamaz. Her madde, gündelik işleyişte doğabilecek bir anlaşmazlık ya da beklenmedik bir değişiklik karşısında tarafların ne yapacağını tarif eder. “Bir sorun çıkarsa konuşuruz” demek yerine, sorunun nasıl ele alınacağını önceden belirlemek gerekir.
Paylar ve katkılar nasıl tanımlanmalı?
Ortaklık payını belirlerken yalnızca ilk sermaye katkısını değil, her kurucunun üstleneceği işi, uzmanlığı, müşteri ilişkilerini ve başlangıçta taşıdığı riski de konuşun. Kimin ne kadar pay alacağına karar verirken bu katkıların nasıl değerlendirildiğini yazılı hâle getirin. Kurucu ortaklık sözleşmesi, nakit katkının tutarı ve zamanı kadar, sermaye ihtiyacı doğarsa ortakların ne yapacağını da açıklamalıdır.
Örneğin bir kurucu ürünü geliştirirken diğeri satış ve müşteri desteğini üstlenebilir. Bu iş bölümünün kapsamı, beklenen zaman katkısı ve görevlerin yeniden değerlendirilme koşulları belirsiz kalmamalı. Bir ortağın taahhüt ettiği emeği uzun süre sunamaması hâlinde payların veya sorumlulukların değişip değişmeyeceği ayrıca ele alınmalı. Hisse kazanımına zaman ya da belirli kilometre taşları bağlanacaksa, uygulamanın şirketin hukuki yapısına uygunluğu uzmanla incelenmelidir.
Görevler ve karar yetkisi nerede başlar?
Kurucuların unvanlarını belirlemek tek başına yeterli değildir. Ürün, satış, finans, işe alım ve operasyon gibi alanlarda kimin günlük karar alacağını; hangi konularda diğer kuruculara danışacağını yazın. Bir kişinin sorumluluğundaki alanda hızlı hareket edebilmesiyle şirketi etkileyen büyük kararların ortaklaşa alınması arasında denge kurun.
Bütçe dışı harcamalar, yeni borçlanma, önemli sözleşmeler, şirketin yön değiştirmesi, yeni ortak kabulü ve varlık satışı gibi kararlar için eşik ve onay yöntemi belirleyin. Her küçük karar için oybirliği istemek işi yavaşlatabilir; önemli kararları tek kişiye bırakmak ise diğer ortakları etkisiz hissettirebilir. Oylar eşit olduğunda çözülemeyen bir konuda izlenecek yol da yazılı olmalı: önce belirli süreyle müzakere, ardından tarafsız bir uzmanın kolaylaştırıcılığı gibi aşamalar düşünülebilir.
Bir kurucu ayrılırsa ne olacak?
Ayrılma ihtimalini konuşmak güvensizlik değil, iş sürekliliğini koruma hazırlığıdır. Gönüllü ayrılık, uzun süre görev yapamama, ciddi yükümlülük ihlali veya vefat gibi farklı durumları birbirinden ayırın. Her senaryoda payların kimde kalacağı, diğer ortakların satın alma hakkı olup olmayacağı ve şirket değerinin nasıl belirleneceği konusunda yöntem oluşturun. Kurucu ortaklık sözleşmesi, bu yöntem için değerleme tarihini, kullanılacak ölçütleri ve ödeme biçimini de tarif edebilir.
Pay devri konusunda kime öncelik tanınacağını ve yeni bir ortağın hangi koşullarla kabul edileceğini konuşun. Şirketin nakdi, diğer ortakların ödeme gücü ve tarafların çıkış beklentileri uygulanabilir çözümü etkiler. Bu nedenle yalnızca bir “ayrılma bedeli” yazmak yerine, bedelin hesaplanması ve itiraz hâlinde izlenecek yol da açıkça tanımlanmalı.
Fikri mülkiyet ve gizli bilgiler nasıl korunur?
Ürün kodu, tasarım, marka, alan adı, müşteri listesi ve iş süreçleri gibi varlıkların kime ait olduğu kuruluşun başında netleşmeli. Fikri mülkiyetin kurucuya mı, şirkete mi ait olduğu; şirkete aktarılacaksa bunun hangi yazılı işlemlerle yapılacağı belirlenmeli. Kurucu ortaklık sözleşmesi bu konuyu anabilir, ancak gerekli devir veya lisans belgelerinin ayrıca hazırlanması gerekebilir.
Bir kurucunun şirkete katılmadan önce geliştirdiği yazılımı, tasarımı veya başka bir varlığı varsa, bunun şirkete devredilip devredilmediğini açıkça kaydedin. Üçüncü tarafların materyalleri, açık kaynaklı yazılımlar ve çalışan ya da yüklenicilerin ürettiği işler için de hak sahipliğini ve kullanım izinlerini kontrol edin. Gizlilik yükümlülüklerinin kapsamını ve süresini tarif edin. Rekabet etmeme hükümlerinin geçerliliği koşullara göre değişebileceğinden, geniş ve belirsiz yasaklar yerine hukuki değerlendirme alın.
Finansman, uyuşmazlık ve güncelleme planı
Şirket sermaye aradığında yeni yatırımın mevcut payları nasıl etkileyeceğini, kurucuların ek kaynak sağlama yükümlülüğü bulunup bulunmadığını ve yatırım görüşmelerinde kimin yetkili olacağını konuşun. Hiç kimseye otomatik olarak kişisel finansman sorumluluğu yükleyen bir varsayım bırakmayın; katkı, onay ve olası sonuçlar açıkça yazılsın. Yatırım turunda yeni belgeler gerekebileceğini de başlangıç planına dâhil edin.
Uyuşmazlıkta önce doğrudan görüşme, sonra arabuluculuk veya tarafsız uzman desteği gibi seçeneklerin kullanılıp kullanılmayacağını belirleyin. Bu yolların uygulanma biçimini ve mahkeme ya da tahkim seçenekleriyle ilişkisini hukuk uzmanına doğrulatın. Şirketin yönü, ortakların rolleri ve finansman yapısı değiştikçe metni gözden geçirmek için düzenli bir tarih belirleyin; önemli değişiklikleri yalnızca sözlü mutabakata bırakmayın.
Son kontrol olarak her maddeye şu soruyu sorun: “Bu durum gerçekten yaşanırsa kim, hangi bilgiyle, ne zaman ve nasıl karar verecek?” Yanıtı net olmayan maddeler, imzadan önce yeniden müzakere edilmesi gereken yerleri gösterir. Belgenin şirket kuruluş belgeleriyle ve yürürlükteki hukukla uyumunu imza öncesinde uzman incelemesinden geçirmek, ortakların niyetini uygulanabilir bir düzene dönüştürmeye yardımcı olur.
